Geschiedenis

Het karakter van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude is eeuwenlang bepaald door de strijd tegen het water. De gemeente werd aan de noordkant begrensd door het IJ, nu grotendeels ingepolderd, en aan de zuidkant door het Haarlemmermeer, nu de Haarlemmermeerpolder. Dit blijkt ook uit de lijst van monumenten, waarop dijken, sluizen en gebouwen van het Hoogheemraadschap van Rijnland staan. Daarnaast heeft ook de strategische positie van de gemeente zijn weerslag gehad op de nalatenschap van het verleden. Militaire verdedigingswerken zijn over het hele grondgebied verspreid te vinden.

Ook verkeerstechnisch lag de gemeente op een strategische plaats. De trekvaart en trekweg tussen Amsterdam en Haarlem werden vanaf de aanleg in 1632 drukke verkeersaders. De eerste spoorlijn in Nederland uit 1839, tussen Haarlem en Amsterdam, liep grotendeels over het grondgebied van de gemeente en op dit ogenblik wordt Haarlemmerliede en Spaarnwoude doorsneden door een aantal zeer drukke autosnelwegen.
 
Het huidige Haarlemmerliede en Spaarnwoude is in twee fasen ontstaan. Eerst in 1857 en later in 1863 werden de toen bestaande gemeenten Haarlemmerliede, Spaarnwoude, Zuid-Schalkwijk en Houtrijk & Polanen samengevoegd. De naam is een compromis, geformuleerd tijdens de behandeling van de samenvoegingswet in de Tweede Kamer in 1857.
Het oorspronkelijke voorstel was om de nieuwe gemeente "Haarlemmerliede" te noemen. Onder druk van verzoeken van inwoners van Spaarnwoude is hieraan de naam "Spaarnwoude" aan toegevoegd. Dit omdat Spaarnwoude verreweg het oudste dorp van de twee was en ook al eeuwenlang als centrum op het gebied van godsdienst en onderwijs voor dorpen in de omgeving gefunctioneerd had.

Het grondgebied werd rond 1874 enorm vergroot door de inpoldering van het Houtrak en een gedeelte van het oude IJ bij de aanleg van het Noordzeekanaal. In 1927 raakte men echter grondgebied kwijt aan de gemeente Haarlem. Het betrof de hele Waarderpolderen een gedeelte van de Veer-, Zuider- en de Romolenpolder. Ook werd een stukje van de gemeente in Spaarndam, tussen de garage van Balm en de Grote Sluis, Haarlems grondgebied. De tweede keer dat er grond moest worden afgestaan aan Haarlem was in 1963. Het betrof toen Zuid-Schalkwijk en het resterende gedeelte van de Zuiderpolder. De meest recente grenscorrectie is op 1 januari 1997 doorgevoerd. Na jarenlange strijd is een groot gedeelte van de houtrakpolder, met het voormalige eiland Ruigoord, Amsterdams grondgebied geworden.

Het gemeentehuis

Het gemeentehuis is gebouwd tusen 1904 en 1906 als raadhuis voor de gemeente. Oorspronkelijk bevatte het raadhuis niet alleen de secretarie en de raadkamers, maar ook het huis van de veldwachter, twee politiecellen en de stalling van de brandspuit van Halfweg. In de loop der jaren zijn de politie- en brandweertaak verdwenen uit het raadhuis.

Het gemeentehuis is ontworpen door de architect J. London en de laatste uitbreiding was in 1992 naar het ontwerp van architect D. van Maanen. Het gemeentehuis is sinds juli 2000 een rijksmonument.

Hedendaags wordt het gemeentehuis gebruikt als trouwlocatie, om (raads)vergaderingen van het gemeentebestuur in te houden, de ambtenaren een werkplek te verschaffen bij hun dagelijkse werk.

Noord-Hollands Archief

Wilt u meer lezen over de historie van de gemeente? Via de website van het Noord-Hollands Archief kunt u eenvoudig specifieke informatie over Haarlemmerliede en Spaarnwoude lezen.

Overige gegevens van het Noord-Hollands Archief:
Jansstraat 402011 RX Haarlem
tel. (023) 517 27 00
fax (023) 517 27 20
e-mail: info@noord-hollandsarchief.nl
website: http://www.noord-hollandsarchief.nl/

De openingstijden van de studiezaal Jansstraat zijn: dinsdag t/m vrijdag 09.00-17.00 en zaterdag 09.00-14.00 (zaterdag gesloten in juli en augustus).