de monumenten in de gemeente

jubileum Monumentencommissie

In het tweede weekend van september, op zaterdag 12 en zondag 13 september, zijn weer de landelijke Open Monumentendagen. Op deze dagen zijn veel monumenten gratis geopend voor publiek en worden er speciale activiteiten georganiseerd. Ook in de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude zijn diverse monumenten te bezichtigen.
In het raadhuis is een fietsroute verkrijgbaar van 18 kilometer door Zuid-Spaarnwoude langs verschillende monumenten.

Meer informatie op www.openmonumentendag.nl

In de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude komen drie verschillende soorten monumenten voor. Er zijn rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten.

Er zijn op dit ogenblik 20 gemeentelijke monumenten. Het zijn gebouwen en objecten die belangrijk zijn voor de geschiedenis van de gemeente. 

Hieronder treft u een overzicht van alle monumenten in de gemeente. Daarbij is tevens vermeld om welk soort monument het gaat.

R = rijksmonument
p = provinciaal monument
g = gemeentelijk monument

1. de Batterij, Batterijweg (P); zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl
2. Huis ter Hart, Dokter Baumannplein 1 (G)
3. Het stoomgemaal van Rijnland, Haarlemmermeerstraat 4 (R) (zie ook www.stoomgemaalhalfweg.nl)
4. Personeelswoningen van het Hoogheemraadschap Rijnland, Haarlemmermeerstraat 15-17-19 (R)
5. Het Huis Zwanenburg, Haarlemmerstraatweg 7 (R)
6. Het 19e-eeuwse deel van de suikerfabriek, Haarlemmerstraatweg 7 (G)
7. Havenkantoor van de suikerfabriek, Haarlemmerstraatweg 7 (G)
8. Raadhuis, Haarlemmerstraatweg 51 (R)
9. Voormalige tuinderswoning, Haarlemmerstraatweg 59a (G)
10. Hooihuisboerderij, Kerkweg 4 (G)
11. Het kruithuis, achter Kerkweg 18 (P); zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl
12. Het dorp Spaarnwoude, Kerkweg 22-32 (G)
13. De Nederlands Hervormde kerk 'De Stompe Toren' Kerkweg 26 (R) (zie ook www.stompe-toren.nl  
14. De 13-eeuwse kelders van het slot van Spaarnwoude, Kerkweg 27 (G)
15. de 13e-eeuwse kelders van het slot van Spaarnwoude, Kerkweg 28 (G)
16. Hooihuisboerderij, Kerkweg 29 (R)
17. Een 18e eeuwse boerderij, Kerkweg 30 (R)
18. Fort bij Penningsveer, Lagedijk 1 (P); zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl
19. fortwachterswoning, Lagedijk 2 (P); zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl  
20. nevenbatterij, Lagedijk 4a (P); zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl
21. Scherfvrij onderkomen aan de westzijde van de Lagedijk tegenover nummer 6 (P); zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl
22. Molen 'De Slokop' aan de Lagedijk (R)
23. Fort, Liedeweg 9 (P);zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl 
24. Genieloods, Liedeweg 9a (P);
25. De R.K. kerk en pastorie van de zie voor meer info ook www.stelling-amsterdam.nl
26. parochie St. Jacobus de Meerdere, Liedeweg 52 (G)
27. De paardenmuur, naast Liedeweg 63 (G)
28. Boerderij Johanna Hoeve, Noorderweg 18 (R)
29. Landbouwschuur "Roons Hoeve", Noordzeekanaalweg 3 (R)
30. Sluizen en sluiseiland, Oude Haarlemmerstraatweg (G)
31. Spoorbrug, Oude Haarlemmerstraatweg (R)
32. Stolpboerderij, Ringweg 8-10 (G)
33. 't Widde Thoes', Rinweg 115 (G)
34. Liniewal Liebrug-Liede en nevenbatterij, K.M. Rooselaantje (P)
35. Voormalig badhuis, Schoolstraat 14 (G)
36. Transformatorstation, Schoolstraat 18 (nabij 20) (R)
37. Rijnlands afstandspalen, Spaarndammerdijk (G)
38. Spaarndammerdijk en Inlaagse dijk (G)
39. Het Rijnlandshuis, Spaarndammerdijk 23 (R)
40. Kademuur van het IJ, Spaarndammerdijk tegenover 23 (G)
41. IJsteeg (G)
42. Haarlemmermeerstraat 21 (G)
43. Nederlands Hervormde Kerk, Wilhelminastraat 15 (G)
44. Haarlemmerstraatweg 15 tot en met 31 te Halfweg, een complex Arbeiders- en middenstandswoningen te Halfweg. (G)

In het boekje Monumenten in het Groen is een uitgebreide beschrijving van de momumenten te vinden, vergezeld van een foto. Het boekje bevat echter nog veel meer. Het geeft een terugblik op de historie van de gemeente en het vertelt het een en ander over de gemeentelijke monumentecommissie van Haarlemmerliede en Spaarnwoude. En natuurlijk bevat het een kaartje waarop de locaties van alle monumenten zijn aangegeven.

Het boekje is bij de gemeente te bestellen en kost € 7,50 exclusief verzendkosten.

Bij archiefdienst voor Kennemerland zijn ook veel historische foto’s met korte beschrijvingen: http://www.rvc.nl/historical/haarlem/table.asp?pg=400

Op 20 april 2007 vierde de Monumentencommissie haar 20 jarig bestaan met een minisymposium in De Stompe Toren. Onder de ruim veertig aanwezigen waren monumentengebruikers, vertegenwoordigers van dorpsraden, (oud)bestuurders en belangstellenden.

Burgemeester Bruijn bedankte de commissie voor haar werk de afgelopen jaren. Hij bepleitte waar mogelijk een samenwerking tussen Welstands- en Monumentencommissie bij de beoordeling van plannen. De toenemende aandacht voor bescherming van roerende monumenten is een goede ontwikkeling. Wat zou het aardig zijn: bij het nieuwe station een oude stoomlocomotief of in de haven van het CSM terrein een historisch schip.

De voorzitter van de commissie, de heer G. van den Beldt, blikte terug op de afgelopen 20 jaar. Regelmatig buigt de commissie zich over aanvragen om een subsidie op grond van de sinds 1999 geldende Verordening onderhoudssubsidie gemeentelijke monumenten. Boeiend is het om te constateren dat de herstelde paardenmuur en voorterrein zich na zoveel verzet ontwikkelt tot hèt nieuwe hart van Haarlemmerliede.
Onverkwikkelijk is het dat de sluisjes in Halfweg ook in beroep niet zijn aangewezen als rijksmonument. Het belang om ze uit lokaal oogpunt te bewaren is gelukkig wel geconstateerd. Een vurige wens van de heer Van den Beldt is een volledig herstel van de door storm verwoeste hooihuisboerderij Kerkweg 29. Kroon op het werk van de commissie zou zijn het door de gemeenteraad alsnog financieel mogelijk maken van een geo-electrisch onderzoek naar de restanten van het kasteel Spaarnwoude.

Een drietal sprekers belichtte het thema "Monumenten: lust of last?"
Pater van der Mark uit Haarlemmerliede opende met een lezing uit de bijbelboeken Psalmen en Mattheus. Hoewel stenen en muren niet voor de eeuwigheid bewaard kunnen blijven is een zorgvuldig omgaan met religieus cultureel erfgoed wel een opdracht. Het wonen en werken in een monument (pastorie en kerk van de parochie Sint Jacobus de Meerdere) is een pure lust. Door de nog steeds toenemende ontkerkelijking wordt het financiële draagvlak voor het behoud van die monumenten steeds moeilijker. In hoeverre een taak voor de lokale overheid om te helpen deze last te dragen?

De heer Van Tuyll van Serooskerken (voormalig dijkgraaf van het hoogheemraadschap van Rijnland) besteedde aandacht aan het landschappelijk monument: de zuidelijke IJdijk. Destijds heeft Rijnland zich met hand en tand verzet tegen een beschermde monumentenstatus van de Spaarndammerdijk. De primaire zeewerende functie moet vooropstaan en werkzaamheden in dat kader moeten niet opgehouden worden door tijdrovende vergunningenprocedures. Om hieraan tegemoet te komen zou de gemeente helder moeten formuleren welke gegevens noodzakelijk zijn voor een juiste beoordeling en aan welke eisen wordt getoetst. Blijkt nu de beschermde status een lust of een last ? Een eenduidig antwoord is niet te geven. Dit antwoord is afhankelijk van tijd en gewoonte en het perspectief van de antwoorder. Maar alles went, ook een monumentenstatus.

Het feit dat in de gemeente nog geen archeologische monumenten rijksbescherming genieten is het gevolg van het weinige onderzoek dat is gedaan. Aantasting als gevolg van grootschalige bodemverstoring is tot nu toe weinig aan de orde. Toch zijn er archeologisch verwachtingsvolle gebieden, zoals de woonkernen Halfweg, Spaarnwoude en Haarlemmerliede, de dijk en de inlaagpolder. Aldus de heer Alders, senior archeoloog bij het Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland. Op dit moment is bij het Steunpunt een beleidsnota archeologie voor de gemeente in voorbereiding. Op basis van deze nota kunnen bij het ruimtelijk ontwikkelingsbeleid tijdig kwetsbare gebieden worden geïnventariseerd en  keuzes worden gemaakt hoe om te gaan met waardevolle archeologische elementen. Door tijdig ingrijpen wordt archeologie van last tot lust.

Het publiek ging vervolgens in gesprek met het door de sprekers gevormde forum. Benadrukt werd het belang van het doorgeven aan volgende generaties van de kennis van onze cultuurhistorie. De Monumentencommissie heeft ook hierbij een taak te vervullen. Op dit moment worden oude beeldjes gerestaureerd uit de kerk die eeuwen geleden op de plaats van De Stompe Toren stond. Deze beeldjes zullen een plek krijgen in De Stompe Toren en dus voor iedereen zichtbaar zijn.
Bepleit werd met name het werk van musea die door vrijwilligers worden gerund financieel te ondersteunen.
Op landelijk niveau zou het maatschappelijk nut van bepaalde subsidieaanvragen kritisch beoordeeld moeten worden en moeten kunnen leiden tot een afwijzing.
Bij het aanvragen van subsidies voor initiatieven op lokaal niveau moeten de handen meer ineen worden geslagen. Gezamenlijke fondswerving heeft meer kans van slagen dan individuele acties.
De aanwezigen waren unaniem van mening dat in de gemeente niet een te royaal aanwijzingenbeleid is gevoerd. Na twee jaar zorgvuldige voorbereiding zijn in 1988 dertig objecten voorgedragen waarvan er uiteindelijk twintig als gemeentelijk beschermd monument zijn aangewezen. Sindsdien zijn er slechts enkele objecten bijgekomen.
Vanuit het publiek werd geattendeerd op de slechte staat van onderhoud van de hoge dijk. Hopelijk blijft dat niet bij het oude. Mogelijk dat gepaste groenvoorziening langs de Lagedijk het historische karakter ervan kan benadrukken.

Tussendoor zorgden Chiel van Tok (piano) en Bobbie Blommesteijn (zang) voor een muzikaal intermezzo. Op innemende wijze vertolkten zij een stuk uit La Regata Veneziana van Rossini. In aansluiting op het thema brachten zij het Het Dorpvan Wim Sonneveld. 
Veel aanwezigen genoten van de door het commissielid Walter Blazer gemaakte foto's van gemeentelijke monumenten.
Aan de heer Van der Weiden (lid van de commissie) was het de taak de middag in goede banen te leiden. Mede door zijn prettige en soms prikkelende manier van 'middagvoorzitten' kan worden teruggekeken op een geslaagde jubileummiddag. 

23 april 2007
Corine Zwaan.